Tungkol Saan ang Modyul na Ito?

Ang Pilipinas ay mayaman sa iba’t ibang anyo ng panitikang naglalarawan sa
kulturang Filipino. Sa modyul na ito, makikilala mo ang ilan sa mga katutubong
panitikan sa Pilipinas na nakasulat sa Filipino. Ilalarawan dito ang tanyag na mga
halimbawa ng kuwentong-bayan, maikling kuwento o katha, sanaysay, tula, dula, nobela,
at iba pa.
Isa-isang ilalahad sa modyul na ito ang iba’t ibang anyo ng panitikang Filipino. Sa
pamamagitan ng pagpaparinig ng mga akdang binibigyang-buhay sa iskrip na panradyo,
malilinang ang kakayahan mo sa pakikinig. Sa pamamagitan rin ng pagbibigay ng
pagkakataon sa iyo na basahin ang isang uri ng panitikan, masasagot mo ang mga
katanungan ukol dito.

Ang modyul na ito ay nahahati sa apat na aralin. Ito ay:
Aralin 1 – Ang Panitikang Filipino – Isang Panimulang Aralin
Aralin 2 – Mga Anyong Patula
Aralin 3 – Mga Anyong Patuluyan
Aralin 4 – Mga Anyong Patuluyan Pa Rin at Anyong Patanghal

Anu-ano ang mga Matututuhan Mo Sa Modyul Na
Ito?
Pagkatapos mong pag-aralan ang modyul na ito, inaasahang:
makikilala mo ang iba’t ibang anyo ng katutubong panitikang Filipino;
maipaliliwanag mo ang katangian ng bawat isa; at
maipakikita mo ang pagpapahalaga sa iba’t ibang anyo ng panitikang nabanggit
sa pamamagitan ng masusing pakikinig at pagbabasa ng mga halimbawa ng
bawat isa.
Anu-ano na ang mga Alam Mo?
Bago mo simulan ang pag-aaral ng modyul, sagutin mo muna ang mga katanungan
upang malaman mo kung ano na ang alam mo sa mga paksang tatalakayin dito.
I.1. Ano ang dalawang paraan ng pag-uuri ng panitikang Filipino?
a.
b.
II.
Basahin ang mga impormasyon sa bawat bilang at sagutin ang mga tanong
ukol dito. Isulat ang titik ng wastong sagot sa patlang.
1.
“O pagsintang labis ang kapangyarihan
Sampung mag-aama’y iyong nasasaklaw
Pag ikaw ang nasok sa puso ninuman
Hahamakin ang lahat masunod ka lamang.”
a) tula
b) talumpati
c) talata
d) parabula
2.
Ito’y mahabang salaysay na sumasaklaw sa sumusunod na mga
sangkap: tauhan, lugar, balangkas at mga pangyayari. Alin sa
mga sumusunod ang tinutukoy dito?
a) talumpati
b) epiko
c) nobela
d) awit at korido
3.
Ito’y mga kuwentong bayan na ang mga tauhan sa kuwento ay
mga hayop na kalimitan ay kapupulutan ng aral. Ano ito?
a) nobela
b) epiko
c) pabula
d) elehiya
4.
Ito ang maapoy na nobelang sinulat ni Dr. Jose Rizal laban sa
mga Kastila.
a) Noli Me Tangere
b) Kahapon, Ngayon at Bukas
c) Doctrina Christiana
d) A Fly in a Glass of Milk
5.
Alin sa mga sumusunod ang tumutukoy sa isang pagpapahayag
ng kuru-kuro o opinyon ng mga akda?
a) sanaysay
b) alamat
c) nobela
d) parabola
III.
1. Ang Panday
Kaputol na bakal na galing sa bundok,
Sa dila ng apoy, kanyang pinalambot;
Sa isang pandaya’y matyagang pinukpok
At pinagkahugis sa nasa ng loob.
Walang anu-ano’y naging kagamitan,
Araro na pala ang bakal na iyan;
Ang mga bukiri’y payapang binungkal,
Nang magtaniman na’y masayang tinamnan.
Anyo:
2. Leron Leron Sinta
Leron, leron sinta, buko ng papaya
Dala-dala’y buslo, sisidlan ng bunga
Pagdating sa dulo, nabali ang sanga
Kapus kapalaran, humanap ng iba.
Halika na neneng, tayo’y manampalok
Dalhin mo ang buslo, sisidlan ng hinog
Pagdating sa dulo’y lalamba-lambayog
Kumapit ka, Neneng, baka ka mahulog.

Anyo:

3. Mabangis na Kamay — Maamong Kamay
Nagising kay Battling Kulas ang simbuyo ng isang kamalayan, na
tila siya nagtatayo ng bantayog ni Kamatayan na habang kinakapal sa
luwad ay nagkakahugis sa katotohanan. Kaya malimit na mawala siya
sa pagmamasid sa kanyang anak, sa di-mawaring pagkabahala sa
dinaranas na buhay nito, sa pagtitining sa kanyang kalooban na
makabuo ng isang pasiya kung nararapat sa simbuyo ng kamalayang
iyon.
Mainit na ang sikat ng araw. Naghahakot ng basura ang kanyang
anak sa tambakan sa may puno ng tulay. Itinuon niya ang kanyang
paningin sa mukha at katawang naliligo sa nangingitim na pawis at sa
malalapad na paang bahagya nang maangat sa lupa samantalang hila-
hila ng bata ang isang malaking tiklis ng basurang nag-iiwan ng nagaalimpuyong
alikabok.
Naghiyawan ang ilang batang naglalaro sa pampang ng ilug-ilugan.
“Arya Ito! Arya Ito…. Sumayaw ka, Arya Ito! Kumanta ka, Arya Ito!
Ayaw mooo? Eto ‘yo… Pak!Pak!” at inulan si Arya Ito ng pukol.
Naghiyawan ang ilang batang naglalaro sa pampang ng ilug-ilugan.
“Arya Ito! Arya Ito…. Sumayaw ka, Arya Ito! Kumanta ka, Arya Ito!
Ayaw mooo? Eto ‘yo… Pak!Pak!” at inulan si Arya Ito ng pukol.

4. Laging May Bituin
Isang tala o malaking bituin ang nagsabog ng liwanag na naging
patnubay ng tatlong Haring Mago buhat sa Silangan upang matunton
ang sabsabang sinilangan ng sanggol na magiging “Hari ng mga Hari.”
Sa paglalakbay sa disyerto, ang mga Arabe o Israelita ay
tumitingala tuwina sa mga bituin upang di sila maligaw ng landas sa
patutunguhan.
Sa gitna ng karimlan, kung ang buwan ay sakmal ng mga ulap,
waring ang mga bituin ang tanging nagbibigay-liwanag at sa gayo’y
pumapawi sa karimlang nakaambang maghari sa kalooban ng tao.
Ngunit may mga gabi ring maging ang mga bituin ay ayaw pakita o
ikinukubli ng mga ulap. Gayunman, hindi nawawala ang ating panalig
na ang mga bituin ay naroon pa rin – sa likod ng mga ulap.

Anyo:
5. Bagong Pag-asa
Ang istorya ay nangyari sa panahong takipsilim doon sa may
gawing iyon ng Tondo sa Maynila.
Sa entresuwelong inuupahan nina Mang Doro, ang dingding ng
bahay ay inunat na karton ng gatas. Isang bangkong mahaba ang nasa
tabi ng nag-iisang bintana sa kanan ng tanghalan. Isang maliit na
mesang nagsisilbing kainan at dalawang bangko sa magkabilang panig
ng mesa ang makikita sa kaliwa ng tanghalan. Nasa ibabaw ng mesa
ang isang gaserang aandap-andap na liwanag.
Mula sa loob ng bahay ay maririnig ang malakas at makapangyarihang tinig ni Gng. Bondoc habang ito ay
nakapamaywang.
Gng. Bondoc:
Kung hindi kayo makababayad nang buo, mabuti
pang maghanap kayo ng malilipatan. Ba! Kahit
ganito ang paupahan ko, e, maraming mag-uunahan
sa pag-upa riyan.
Aling Senyang:
Nakikiusap lamang naman po kami. Kung hindi po
maaari e mangungutang kami para maibigay ang
kapupunan.
Gng. Bondoc:
Wala akong pakialam ano man ang gawin ninyo. Ang
mahalaga’y bayaran ninyo nang buo ang upa. Treinta
pesos, kakalahatiin pa. Aba! Nasaan naman ang
kunsensiya ninyo?
Aling Senyang:
Bukas ho e papupuntahin ko ang tao ko sa inyo nang
maibigay ang kapupunan.
Gng. Bondoc:
A, talagang dapat! Pag wala kayong maibigay,
hanggang bukas na lamang kayo rito.
(magmamadaling lalabas ng bahay)

Anyo:
hambing ang inyong mga sagot sa Batayan sa Pagwawasto.
Kung tama ang lahat ng iyong kasagutan, magaling. Maaari mo pa ring basahin ang
modyul upang maragdagan ang iyong kaalaman.
Kung may mali sa iyong nga sagot, huwag mabahala. Pag-aralan ang modyul upang
maintindihan ang paksa nito. Buksan sa susunod na pahina para sa unang aralin.

ARALIN 1
Panimulang Aralin

Mahilig ka bang makinig ng mga drama o balagtasan? Mahilig ka rin bang manood
ng mga pelikula? Alam mo bang ang drama, balagtasan at pelikula ay mga anyo ng
panitikan?
Ang panitikan sa kasalukuyan ay natutunghayan sa madalian at magaang paraan
dahil sa kaunlaran sa teknolohiya. Ang mga awit ay naitatala sa tape recorder at
compact disk (CD) at naisasaplaka ang mga tula. Ang mga maikling kuwento ay
napapakinggan sa radyo at naisasatelebisyon naman ang mga dula. Ang mga nobela
naman ay naisasapelikula.
Alam mo ba na noong unang panahon, ang ating mga ninuno ay mahilig din sa
panitikang Filipino? Paano kaya nila naipakita ang kanilang pagkahilig sa panitikan?
Ang araling ito ay magmumulat sa iyo sa panitikang Filipino. Bagama’t ito’y isang
napakalawak na larangan, sa araling ito’y malalaman no ang dalawang paraan ng paguuri
ng panitikan. Matututuhan mo rin ang tatlong uri ng panitikan ayon sa anyo.

Basahin Natin Ito
Ang panitikang Filipino ay isang napakalawak na larangan. Napapangkat ito sa
dalawang paraan ng pag-uuri: ang una ay ayon sa paghahalin at ang pangalawa ay ayon
sa anyo.

Ang panitikan ayon sa paghahalin
Ayon sa paghahalin, ang panitikan ay napapangkat sa dalawa. Ang una ay sa paraan
ng paglilipat ng dila o bibig. Ang paraang ito ay tinatawag na pasalindila. Ito ay
nangyari noong unang panahon sa dahilang ang mga ninuno natin noon ay hindi pa
maalam sa sistema ng pagsulat kaya puro pabigkas lamang ang paraan na kanilang
ginagamit. Paulit-ulit nilang pinapakinggan hanggang sa matanim sa kanilang isip ang
mga tula, awit o nobela. Kadalasan, nagtitipun-tipon sila upang makinig ng mga
kuwento, dula, awit at tula. Sa palagian nilang pakikinig at pagbigkas, naisasalin ito
hanggang sa susunod na henerasyon.
Sa kasalukuyan, dahilan sa mabilis na pag-unlad ng mga kagamitang elektroniko,
ang pamamaraan ng paghahalin ng panitikan sa pamamagitan ng pasalinsulat ay untiunting
napapalitan na. Sa gamit ng mga tape recorder, plaka, VHS tapes, at disk sa
computer, darating ang araw na ang mga aklat ay halos hindi na mabubuklat. Ang
bagong paraan ng paghahalin na ito ay matatawag na pansalintroniko.

Subukan Natin Ito
Sagutin ang sumusunod:

1. Ano ang tawag sa paraan ng paghahalin ng panitikan sa pamamagitan ng dila o
bibig?
2. Sino ang nagdala ng imprenta dito sa ating bansa? Ano ang kahalagahan ng
imprenta sa ating panitikan?
3. Sa kasalukuyang panahon, anu-anong makabagong paraan ng paghahalin ng
panitikan ang karaniwang ginagamit? Makabubuti ba ito o hindi?
Ihambing ang iyong mga sagot sa Batayan ng Pagwawasto sa pp. 45–46.
Nakuha mo bang lahat ang tamang sagot. Kung ganoon, magaling. Ipagpatuloy ang
pagbabasa ng modyul na ito.

Ang panitikan ayon sa anyo:
Ayon sa anyo, ang panitikan ay nahahati sa tatlong uri. Ito ang patula, patuluyan at
patanghal.
Ang panitikan ay nasa anyong patula kung ito ay saknungan na ang bawat taludturan
ay maaaring may bilang o sukat ang mga pantig at may magkakasintunog o
magkakatugmang pantig sa hulihan. Maaari rin naman itong malaya at wala ang mga
katangiang unang nabanggit.
Patuluyan naman ang anyo ng panitikan kung tulad lamang sa pang-araw-araw na
takbo ng pagsasalita o mga kaisipan ang paglalahad. Sa halip na pasaknong ang mga
taludtod, ito ay patalata.
Ang panitikan ay patanghal kung ito’y isinasadula sa entablado, sa bahay, o sa
bakuran o kahit na sa daan o saanman. Ito’y maaaring patula o patuluyan, dahil
maaaring ang diyalogo nito ay nasusulat sa alinman sa dalawang anyo. Ang panitikan sa
pagtanghal na kaanyuan ay hindi nagiging ganap hangga’t hindi ipinapalabas o
isinasagawa sa tanghalan o dulaan. Salitaan ang pagkakasatitik nito. Maaaring
magkaroon ng tatlo, dalawa o isang yugto na ang bawat yugto ay binubuo ng tagpo.
Noong unang panahon, sa moro-moro ang tagpo ay tinatawag na kuwadro.

Subukan Natin Ito
Sagutin ang mga sumusunod:
1. Ano ang tatlong uri ng panitikan ayon sa anyo?
a)
b)
c)
2. Ano ang pagkakaiba ng bawat isa?
Ihambing ang iyong mga sagot sa Batayan sa Pagwawasto. Kung
tamang lahat ang iyong sagot, magaling. Kung hindi naman, basahing muli ang aralin
bago tumuloy sa susunod na aralin.
Ang panitikang Filipino ay napapangkat sa dalawang paraan ng pag-uuri – ayon
sa paghahalin at ayon sa anyo.
Batay sa paghahalin, ang panitikan ay pasalindila kung ito ay napaghalin-halin
sa pamamagitan ng bibig o dila. Ito’y nangyari noong unang pahanong wala
pang sistema ng pagsusulat.
Ang paghahalin ay naging pasalinsulat simula nang matuto na ng alpabeto ang
ating mga ninuno. Unang isinulat nila ang mga panitikang Filipino sa mga
balabak ng kahoy at mga dahun-dahon nito. Nang dumating ang mga
Espanyol, dala nila ang imprenta at naitala ang ilan sa mga panitikan ngunit
ang karamihan ay tuluyan nang nakalimutan.
Sa makabagong panahon ngayon at dahil sa pag-unlad ng kagamitang
elektroniko, ang paraan ng paghahalin ng panitikan ay unti-unting nababago sa
pamamagitan ng mga tape rekorder, VHS tape, at disk sa computer. Maaaring
tawagin ang paraan ng paghahalin na ito na pasalintroniko.
Ayon sa anyo, may tatlong uri ang panitikan. Ito ang patula, patuluyan at
patanghal.
Ang panitikan ay nasa anyong patula kung ito ay saknungan na ang bawat
taludturan ay maaaring may bilang o sukat ang mga pantig at magkasintunog o
magkatugma ang pantig sa hulihan. Ang anyong patula ay maaari rin namang
maging malaya at wala ang mga katangiang unang nabanggit.
Nasa anyong patuluyan naman ang panitikan kung ito ay patalata sa halip na
patuludtod ang porma at ang mga salitang gamit ay pangkaraniwan lamang o
sa pang-araw-araw na takbo.
Ang panitikan ay patanghal kung ito’y isinasadula at ipinapalabas sa tanghalan
o dulaan. Salitaan ang pagkakasatitik nito at ito’y may mga yugto na binubuo
ng tagpo.
Alamin Natin ang Iyong Mga Natutuhan

Punan ng tamang sagot ang patlang.
1. ang tawag sa paraan ng paghahalin sa pamamagitan ng dila
o bibig.
2. Nang matutong magsulat ang ating mga ninuno, ang panitikan ay kanilang
inukit o iginuhit sa mga ng kahoy.
3. Ang mga ang nagdala ng imprenta sa Pilipinas.
4. Sa pamamagitan ng imprenta, napabuti ang paraan na na
paghahalin.
5. _ng panitikan tulad ng paggamit ng tape recorder, VHS at computer.
6. Ang ay anyo ng panitikan na ang salitang ginagamit ay
pangkaraniwan o pang-araw-araw at nakasulat sa pormang patalata.
7. Ang ay anyo ng panitikan na maaaring patula o patuluyan
subalit kailangang maipalabas sa tanghalan o dulaan.

Ano ang tatlong anyo ng panitikan?
8.
9.
10.

Ihambing ang iyong mga sagot sa Batayan sa Pagwawasto. Kung
tamang lahat ang iyong sagot, magaling. Kung hindi naman, basahing muli ang aralin.
Pagkatapos, sagutang muli ang mga tanong. Ipagpatuloy ang pagbabasa ng modyul.

ARALIN 2
Sa unang aralin, natutuhan mo na isa sa mga anyo ng panitikan ay anyong patula.
Sa anyong ito, ang panitikan ay saknungan at ang bawat taludturan ay maaaring may
bilang o sukat ang mga pantig. Ang mga pantig sa hulihan ay maaaring magkasintunog
o magkatugma. Maaari rin namang ito ay maging malaya at walang mga katangiang
tulad ng unang nabanggit.
Pagkatapos mong basahin ang araling ito, makikilala mo ang iba’t ibang anyo ng
anyong patula na nakasulat sa Filipino. Matutukoy mo rin ang anyong patula sa
pamamagitan ng pagbabasa nito nang malakas at may damdamin at pakikinig sa tamang
pagbigkas nito.

Handa ka na ba?
Basahin at Pakinggan Natin
Tunghayan natin kung papaano ipinapaliwanag ni Gng. Lulu sa kanyang pamangkin
ang iba’t ibang uri ng anyong patula. Habang binabasa mo ang pangyayari, maaaring
pakinggan mo ito sa tape. Humiram ka ng cassette player at tape para sa modyul na ito
sa inyong Instructional Manager. Habang nakikinig ka sa tape, sundan mo ito nang
pagbabasa sa modyul.
Yen-yen:
Tita Lulu, bigyan po ninyo ako ng mga halimbawa ng mga tula.
Tita Lulu: Naku, Yen! Maraming klase ng tula! Ano ba ang gusto mo?
Yen-yen: Ganoon po ba, Tita? Akala ko basta tula, iisang klase lang.
Tita Lulu:
May tulang pasalaysay, tulang liriko, tulang dula o pantanghalan at
tulang patnigan. At sa ilalim ng bawat isa nito ay may iba’t iba pa
ring klase.
Yen-yen:
Anu-ano naman po ang mga klase ng tulang pasalaysay?
Tita Lulu: Ang mga uri ng tulang pasalaysay ay epiko, awit at korido, at balad.
Yen-yen:
Epiko? Madalas ko pong marinig iyon. Hindi po ba ang Biag ni
Lam-ang o Ang Buhay ni Lam-ang ay isang epiko?
Tita Lulu:
Oo. Tama ka. Ang Biag ni Lam-ang ay isinulat ni Pedro Bukaneg na
isang Ilokano. Isa pang halimbawa ng epiko ay ang Indarapatra at
Sulayman na isinulat ni Bartolome del Valle. Ang epiko ay
mahabang salaysay na patula. Maaari itong awitin o lapatan ng
tugtog. Tungkol ito sa mga hindi pangkaraniwang kaganapan o
kabayanihan.
Yen-yen: Yen-yen:
Tita Lulu: Ang awit at korido naman ay gumagamit ng mga paksang tungkol sa
pagkamaginoo at pakikipagsapalaran. Ang mga tauhan dito ay mga
hari’t reyna, prinsipe at prinsesa, datu at dayang. May alam ka bang
halibawa nito?
Yen-yen: Naku, Tita. Wala po akong maisip.
Tita Lulu: Kailangan mong magbasa nang madalas tungkol dito upang lalong
lumawak ang iyong kaalaman.
Yen-yen: Opo, Tita. Tatandaan ko po iyon.
Tita Lulu: Magaling, kung ganoon. Bueno, isang halimbawa ng awit ay ang
Florante at Laura na isinulat ni Francisco Balagtas. Ito ay inihandog
niya kay Selya na pinakamamahal niya sa buhay. At ang Florante at
Laura naman ay tungkol sa wagas na pag-ibig ni Florante para kay
Laurang mahal niya. Pakinggan mo ang ilang taludtod ng tula niya.
“Halina, Laura ko’t aking kailangan
ngayon, ang lingap mo nang naunang araw;
ngayon hinihingi ang iyong pagdamay—ang
abang sinta mo’y nasa kamatayan.
“At ngayong malaki ang aking dalita
ay di humahanap ng maraming luha;
sukat ang kapatak na makaapula,
kung sa may pagsintang puso mo’y magmula.
“Katawan ko ngayo’y siyasatin, ibig,
tingnan ang sugat kong di gawa ng kalis;
hugasan ang dugong nanalong sa gitgit
sa kamay ko, paa’t natataling liig.
Yen-yen: Napakaganda po ng pagbigkas ninyo, Tita. Ang mga tula pala ay may
natatagong mga mensahe.
Tita Lulu: Totoo ‘yan, Yen-yen. Ang mga tula ay pinag-isipan nang husto bago
isinusulat. Kailangan pang bilangin ang mga pantig nito at gawing
magkakatugma ang mga salita upang mas magandang pakinggan.
Ngayon naman ay dumako tayo sa mga tulang liriko. Pakinggan mo:
“Pen pen de sarapen
De kutsilyo de almasen
Chorus: (Tita Lulu at Yen-yen):
“Haw haw de karabaw
Batuten.
Sipit namimilipit
Ginto’t pilak namumulaklak
Sa tabi ng dagat.
Ginto’t pilak namumulaklak
Sa tabi ng dagat.
Ha-ha-ha…. Tula pala iyon, Tita.

Tita Lulu: Nagulat ka sa iyong natutuhan. Alam kong kapag napakinggan mo ay
makikilala mo kaagad ito. Pag-usapan naman natin ang soneto. Ito
ay isa ring tulang liriko. Makinig ka at tutulain ko ito:
Soneto ng Buhay
Sa balabang niyog, aking namamalas
Ang palabang buwang lumantad-sumilip
Sa abot-tanaw ko’y sultanang liwanag
Na napapaasam sa aking pag-ibig…
Sa lunday na puting kabigin-itulak
Pati paningin ko’y naglalakbay langit
Aling puso kaya ang di-mangangarap
Kung ang kalikasa’y isang panaginip
Umigpa sa aking manlulumong diwa
Ang mga anino niring panimdim
Ang dalitang iwi’y nalimot na kusa
Madaling araw na, nang ako’y gumising
Pangarap! Pangarap! Pangaraping buhay!
Kaambil: ligaya; katapat; libingan!

Yen-yen: Napakalalim naman po nang isinasaad ng sonetong iyan.
Tita Lulu: Ang sonetong iyan ay tungkol sa ating buhay. Minsan, maganda ang
nangyayari sa buhay ng tao, minsan naman ay hindi maganda at hindi
natin gusto.
Yen-yen: Ano pa po ang ibang uri ng tulang liriko?
Tita Lulu: Mayroong elehiya, dalit, pastoral at oda.
Yen-yen: Ano po ang pagkakaiba ng mga ito?
Tita Lulu: Ang elehiya ay tungkol sa kamatayan o panangis habang ginugunita
ang isang mahal sa buhay na namatay na. Ang dalit naman ay
nagsimula bilang awit sa pagsamba ng mga anito. Ito ngayon ay awit
tungkol sa relihiyon.
Pakinggan mo itong halimbawa ng dalit na bibigkasin ko. Ito ay
isinulat ni Jose Corazon de Jesus.
Dalit ng Ang Ulan
Ulan! Hala, ulan! Punin mo ang bukid
Na ang hinihingi’y ang dala mong tubig.
Basain mo kaming darang sa init

At iyong sabuyan ang ayaw maglinis. At iyong sabuyan ang ayaw maglinis.
Ang oda ay nagpapaalam ng isang papuri, panaghoy, o iba pang
masayang damdamin.
Yen-yen: Paano ko po malalaman ang kaibahan nito sa tulang dula o
pantanghalan?
Tita Lulu: Ang mga tulang dula ay itinatanghal sa entablado. Kabilang dito ang
komedya, melodrama, trahedya, parsa at saynete.
Ang komedya ay dulang nagwawakas nang masaya. Ang pagtatalo ng
mga tauhan ay nauuwi sa pagkakasundo-sundo sa bandang huli.
Yen-yen: Di po ba ang komedya ay may halong katatawanan?
Tita Lulu: Oo. Nakatutuwa kasi ang mga pangyayari sa komedya kaya’t
nasisiyahan ang mga manonood.
Yen-yen: Sa pagkakaalam ko po ay kabaligtaran naman ang nangyayari kapag
ang dula ay trahedya.
Tita Lulu: Malungkot ang pagwawakas ng trahedya sapagkat ang tunggalian dito
ay nauuwi sa pagkamatay o pagkatalo ng bida o pangunahing tauhan.
Yen-yen: E ano naman po ‘yong iba?
Tita Lulu: Ang melodrama ay ginagamit sa mga musikal na dula. Dito ay
malungkot sa simula ngunit nagiging masaya ang pagwawakas.
Ang parsa ay mga magkakabit-kabit ng mga pangyayaring nakatatawa.
At ang saynete naman ay mga tulang tungkol sa lugar o pag-uugali ng
tao.
Yen-yen: Napakarami po palang klase ng mga tula, ano?
Tita Lulu: Tama ka. Nabanggit ko kanina ang mga tulang patnigan. Ang tatlong
kalse ng tulang ito ay karagatan, duplo at balagtasan.
Yen-yen: Karagatan? Hindi po ba anyong tubig iyon?
Tita Lulu: Oo. Subalit karagatan din ang tawag sa isang larong hango sa alamat
ng isang singsing na inihulog ng isang prinsesa sa dagat dahil sa
kagustuhan niyang maka-isang dibdib ang mahirap na kasintahan.
Yen-yen: Ano po ang duplo?
Tita Lulu: Ang duplo ay katulad din ng karagatan. Paligsahan ito ng husay sa
pagbigkas at pangangatwiran nang patula.

Ang balagtasan naman ang pumalit sa duplo. Ang pangalan nito ay
kinuha sa batikang manunulat na si Francisco “Balagtas” Baltazar.
Ang balagtasan ay debateng isinatula. Ang taong namamagitan sa
dalawang naglalaban ay tinatawag na lakandiwa. Ang pagtatalo ay
maaaring seryoso at maaari ring may pasaring. Ang paksa ay tungkol
sa iba’t ibang aspeto ng buhay sa Pilipinas.
Ang balagtasan naman ang pumalit sa duplo. Ang pangalan nito ay
kinuha sa batikang manunulat na si Francisco “Balagtas” Baltazar.
Ang balagtasan ay debateng isinatula. Ang taong namamagitan sa
dalawang naglalaban ay tinatawag na lakandiwa. Ang pagtatalo ay
maaaring seryoso at maaari ring may pasaring. Ang paksa ay tungkol
sa iba’t ibang aspeto ng buhay sa Pilipinas.

Verna at Partick: Opo, Tita.
Tita Lulu: Ikaw, Yen-yen, ang magsilbing lakandiwa.
Yen-yen: Sige, po, Tita.
Tita Lulu: Sisimulan natin ang balagtasan matapos ipakilala ang magkatunggali
na sina Emma at Rafael na gagampanan nina Verna at Patrick. Isang
tinding lang ang babasahin ninyo. Maliwanag ba?
Verna, Patrick at Yen-yen: Opo, Tita.
Tita Lulu: Sige, simulan na ninyo. Ang paksa ng balagtasang ito ay kung Kaya
Ba o Hindi Kaya ng mga Pilipinong Magkaisa?
Yen-yen: (LAKANDIWA)
Yamang kapwa narito na ang makatang maglalaban
Simulan na agad natin itong ating Balagtasan
Unang tindig ay si Emma, siya’y ating palakpakan,
Pag pumalpak, saka natin paulanan ng masinggan.
Verna: (KAYA NA MAGKAISA– UNANG TINDIG)
Mahigit na pitong libo ang isla ng ating bansa
Bawat bayan mong puntahan, iba-iba yaong wika
Iba-iba ang ugali, kanya-kanyang paniwala
Ngunit tayo’y isang lahi na nilikha ni Bathala.
Dahil isang lahi tayo’y nakaukit sa isipan
At puso ng Pilipino ang diwa ng makabayan
Kaya pag may inaapi, kung may dapat ipaglaban
Handa tayong magkaisa, kapit-bisig, damay-damay!
Bakit tayong Pilipino taun-tao’y nagdiriwang
Niyang ating tinatawag na Araw ng Kasarinlan?
Ito kayang bansa natin ay malayang matuturan
Kung noo’y di nagkaisa yaong ating kababayan?
Noong tayo’y magkaisang ang diktador mapatalsik
Tayong mga Pilipino’y iginalang ng daigdig
Ang EDSA ay siyang saksi na di tayo palulupig
Kapag tayo’y nagkaisa ng damdamin, puso’t isip!
Noong tayo’y magkaisang ang diktador mapatalsik
Tayong mga Pilipino’y iginalang ng daigdig
Ang EDSA ay siyang saksi na di tayo palulupig
Kapag tayo’y nagkaisa ng damdamin, puso’t isip!

Yen-yen: (LAKANDIWA)

Ang makatang nagpauna’y maliwanag na nagsaysay
Anya’y kaya nating Pinoy magkaisa, magkatuwang
Ang kanyang katunggali’y atin namang pakikinggan
Tingnan natin kung talagang ang tuktok nga ay may laman!

Patrick: (HINDI KAYANG MAGKAISA– UNANG TINDIG)

Kalaban ko’y para palang sugarol na betubeto
Nakatikim lang manalo, umasa nang walang talo
Hindi komo’t noong araw, nagbuklod ang Pilipino,
Lagi na nga’t kahit saa’y magkasangga na nga tayo.
‘Wag na tayong lumayo pa: marami d’yan na pamilya
Ama’t ina, mga anak, may alitan tuwi-t’wina
Kung pamilya na kay liit ay di na mga magkaisa
Gaano pa tayong mga Pilipinong sangkaterba?
Ang dakilang Panginoo’y labingdal’wa ang alagad
Isipin mo, labingdal’wa – ang isa pa ay nag-Hudas
Kung sila nga na kokonti, magkaisa ay kayhirap,
Di lalo na tayong mga Pilipinong sangkatutak!
Tita, hanggang dito lang po?
Tita Lulu: Oo. Masyado nang mahaba. Naintindihan ba ninyo ang ibig
ipahiwatig ng balagtasan?
Yen-yen, Verna at Patrick: Opo.
Nasiyahan ka ba sa iyong pakikinig? Kung ganoon, mabuti. Ipagpatuloy mo ang
pagbabasa ng modyul at nang lalo mong matutuhan ang tungkol sa mga anyong patula.
Ang mga anyong patula ay may apat na uri. Ito ay mga sumusunod: tulang
pasalaysay, tulang paawit o liriko, tulang dula o pantanghalan, at tulang
patnigan.
Ang tulang pasalaysay ay naglalarawan ng mga tagpo o pangyayaring mahahalaga sa
buhay. Ito ay may tatlong uri – ang epiko, awit at kurido, at balad.
Ang epiko ay mahabang tula na inaawit o binibigkas. Nauukol ito sa kababalaghan
at pagtatagumpay ng pangunahing tauhan laban sa mga panganib at hamong kanyang
natatanggap. Ang mga nagsulat nito ay naglayong gamitin ito sa ritwal.
Ang Biag ni Lam-ang (Buhay ni Lam-ang) ay isang halimbawa ng epiko. Isinulat
ito ni Pedro Bukaneg ng taga-Abra. Ito ay kilala bilang pinakamatandang epikong
naitala. Nakasulat ito sa salitang Iloko at tungkol sa mga pambihirang
pakikipagsapalaran ni Lam-ang, ang pangunahing tauhan ng epiko. Si Lam-ang daw ay
binigyan ng di-pangkaraniwang lakas at pananalita nang ipinanganak. Isa pang
halimbawa ng epiko ay ang tungkol sa Ifugao na si Hudhud. Ang epikong ito ay
kinakanta tuwing may importanteng mga kasayahan, katulad ng anihan at pagtatanim.
Ang mga paksa sa awit at korido ay tungkol sa pagkamaginoo at
pakikipagsapalaran ng mga pangunahing tauhang mga reyna’t hari, prinsesa’t prinsipe.
Ang awit ay may 12 ang sukat ng pantig, habang ang korido naman ay may 10 ang sukat.
Ang Florante at Laura ay isang halimbawa ng awit, at ang mga sumusunod ay
halimbawa ng korido: Ang Ibong Adarna, at Buhay na Pinagdaanan ni Donya
Mariang Asawa ng Ahas.
Ang balad ay tulang inaawit habang may nagsasayaw. Ginawa ito noong matagal
nang panahon. Mayroon itong anim hanggang walong pantig. Isang halimbawa nito ay
balitaw. Ang balitaw ay debateng awit at sayaw tungkol sa pagmamahalan ng isang
babae at isang lalaki.

Subukan Natin Ito
Itanong mo sa iyong kasambahay o sa mga nakatatanda sa iyong mga kamaganakan
kung mayroon silang natatandaang mga balad, awit, korido at epiko. Isulat mo
ito sa papel at ipakita mo sa iyong Instructional Manager. Kung may pahanon ka,
maaaring pumunta ka sa library at maghanap ng mga halimbawa ng mga akdang anyong
patula. Magbasa ng ilan sa mga ito. Makadaragdag ito sa iyong kaalaman.

Ipagpatuloy ang pagbasa ng modyul.

Ang tulang paawit o liriko ay mayroon ding iba’t ibang uri. Ito ay ang mga
sumusunod:
1. Awiting Bayan – ang mga ito ay mula pa sa mga ninuno natin at
magpahanggang ngayon ay kinakanta o inaawit pa rin natin. Pangunahing
halimbawa ng awiting bayan ay ang Lupang Hinirang, ang Pambansang Awit
ng Pilipinas. Iba pang halimbawa ay ang Leron, Leron Sinta, Dalagang
Pilipina, Bahay Kubo at ang Paruparong Bukid.
2. Soneto – ang tulang ito ay tungkol sa damdamin at kaisipan. Ito ay may 14 na
taludtod. Dito ay may mapupulot na aral ang mambabasa. Ang halimbawa ng
soneto ay ang Sonnet on Worker’s Rights ni Amado M. Yuson na isinalin sa
wikang Filipino ni Joey A. Arrogante. Ito ay pinamagatang Soneto sa mga
Karapatan ng Mga Manggagawa.
3. Elehiya – ang tulang ito ay patungkol sa kamatayan o sa pagdadalamhati lalo
na sa paggunita sa isang sumakabilang-buhay na. Isang halimbawa ng elehiya
ay ang isinulat ni Bienvenido A. Ramos na may pamagat na Awit sa Isang
Bangkay.
4. Dalit – kilala ito bilang awit sa pagsamba sa mga anito. Ngayon, ito ay awit
ng papuri sa Diyos o kaya ay sa Birheng Maria na ina ng Diyos o sa relihiyon.
5. Pastoral – mga tulang tungkol sa buhay sa bukid.
6. Oda – ito ay isang papuri, panaghoy, o iba pang masiglang damdamin.
Walang tiyak na bilang ang pantig at taludtod.
Ang tulang dula o pantanghalan ay may limang uri. Ito ay ang sumusunod:
1. Komedya – ang layunin nito ay gawing kawili-wili ang panonood sa
pamamagitan ng mga ginagawa ng pangunahing tauhan. Ang wakas nito ay
masaya. Ang kaguluhan sa bandang simula ay naaayos. Ang pagkakasundosundo
ng mga tauhan ang nakapagpapasaya sa mga nanonood. Isang
halimbawa ng komedya na isinulat ni Juan Crisostomo Soto (o Crissot), na
tinaguriang “Ama ng Panitikang Kapampangan” ay ang komedyang Kiki-Riki,
isang komedyang nakasulat sa Kapampangan at may isang yugto.
2. Melodrama – ginagamit ang tulang ito sa mga dulang musikal. Isang
halimbawa nito ang Sarimanok na isinulat ni Steven Prince “Patrick” C.
Fernandez.
3. Trahedya – nauuwi ang dulang ito sa malagim o malungkot na wakas. Isang
halimbawa ng trahedya ay Ang Trahedya sa Balay ni Kadil na isinulat ni
Don Pagusara.
4. Parsa – ang parsa ay nakapagpapasiya sa mga nanonood dahil sa mga
dugtong-dugtong na mga pangyayaring nakatatawa.
5. Saynete – ang dulang ito ay tungkol sa mga lugar o pag-uugali ng mga tao.

Ang tulang patnigan naman ay may tatlong uri. Ito ay ang mga sumusunod:
1.Karagatan – ginagamit ang tulang ito sa laro, kadalasan tuwing mayroong
namatay. Kunwari ay may matandang tutula tungkol sa dahilan ng laro. Tapos
ay paiikutin ang isang tabong may tanda. Kapag huminto ang tabo sa pag-ikot,
ang matatapatan nito ay tatanungin ng dalaga ng mga salitang matatalinhaga o
makahulugan. Ang larong ito ay nagmula sa isang alamat ng isang prinsesang
naghulog ng singsing sa karagatan. Ang sinumang binatang makakuha ng
singsing ay siya niyang pakakasalan.

2.Duplo – ito ang pumalit sa karagatan. Labanan ito ng pagalingan sa pagbigkas
at pagbibigay katwiran nang patula. Ang mga pagbigkas ay galing sa mga
kasabihan, salawikain at Bibliya. Ito ay madalas laruin tuwing may lamay sa
patay.
3.Balagtasan – ang balagtasan naman ang pumalit sa duplo. Ito ay debate na
binibigkas nang patula. Ipinangalan ito sa tanyag na manunulat na si
Francisco “Balagtas” Baltazar. Pinatanyag ito ng “Hari ng Balagtasan” na si
Jose Corazon de Jesus (Huseng Batute).

Magbalik-aral Tayo
Pagtambalin ang mga uri ng tula na nasa Hanay A sa kanilang kahulugan na nasa
Hanay B. Isulat ang sagot sa patlang.

Hanay A Hanay B
_ 1. Elehiya a. debateng isinatula
_ 2. Balagtasan b. mahabang tula na inaawit o
binibigkas at patungkol sa
mga kababalaghan o di-pangkaraniwang
pakikipagtunggali ng pangunahing
_ 3. Dalit
_ 4. Trahedya tauhan c. tulang dula na nakatutuwa ang pangyayari
_ 5. Komedya d. tulang dula na malungkot ang wakas
_ 6. Epiko e. tulang patungkol sa relihiyon

f. larong batay sa singsing na inihulog
ng prinsesa sa dagat

g. tulang tungkol sa isang namatay
Ihambing mo ang iyong mga sagot sa Batayan sa Pagwawasto

Tandaan Natin
Ang mga anyong patula ay may apat na uri: tulang pasalaysay; tulang paawit o
liriko; tulang dula o pantanghalan; at tulang patnigan.
Ang mga uri ng tulang pasalaysay ay epiko, awit at korido, at balad.
Ang mga uri ng tulang paawit o liriko ay awiting bayan, soneto, elehiya, dalit,
pastoral at oda.
Sa mga tulang dula o patanghal naman ay ang komedya, trahedya, parsa,
saynete at melodrama.
Sa tulang patnigan naman ay ang karagatan, duplo at balagtasan.

Alamin Natin ang Iyong Natutunan

Sagutin ang mga sumusunod. Isulat ang sagot sa patlang.
1. Anu-ano ang mga uri ng anyong patula. Ibigay din sa bawat anyong patula ang
iba’t ibang uri nito.
2. Anu-ano ang tatlong uri ng tulang pasalaysay. Ihambing ang bawat isa.
3. Sagutin ang palaisipan.

Pababa Pahalang
1. tulang tungkol sa bukid 3. tulang 14 ang taludtod
2. awit tungkol sa relihiyon 5. tulang tungkol sa isang yumao na
4. pahayag ng isang papuri o 6. awit na tungkol sa pag-ibig, kawalang
panaghoy,pag-asa, pangamba,
kaligayahan, pagasa
at kalungkutan
1
6
2
5
3 4

Ihambing ang iyong mga sagot sa Batayan sa Pagwawasto

Kung tamang lahat ang iyong mga sagot, magaling. Ipagpatuloy ang pagbabasa ng
modyul.

ARALIN 3
Sa araling ito, makikilala mo ang iba’t ibang uri ng anyong patuluyan. Ilan sa mga
ito ay ang maikling kuwento, at kuwentong bayan na ang mga halimbawa ay alamat,
pabula, at iba pa. Kasama rin dito ang sanaysay at nobela.
Pagkatapos ng araling ito, inaasahang:
makikilala mo ang iba’t ibang uri ng anyong patuluyang nakasulat sa Filipino;
at
matutukoy mo ang mga katangian ng anyong patuluyan at pagkakaiba nito sa
anyong patula.

Basahin Natin

Mga Kuwentong-Bayan
Tayong mga Filipino ay madalas na nagtitipun-tipon at karaniwang nauuwi ito sa
biruan, awitan, kuwentuhan at paglalaro. Ang kuwentuhan ang pinakakaraniwang
nangyayari. Tungkol ito sa kanilang mga buhay-buhay o sa mga namanang salaysay. Ito
ngayon ang tinatawag na kuwentong-bayan.
Ang kuwentong-bayan o folktales sa Ingles ay mga pasalitang pagsasalaysayan sa
tradisyong patuluyan. Kinukuwento ito sa pamamagitan ng natural na pag-uusap na
pasalita na karaniwang nangyayari sa pang-araw-araw na pag-uusap.
Naiiba ito sa patula na kung saan ang pagbigkas ay artipisyal dahil ito’y taludturang
may sukat at tugma.
Ang salitang bayan sa kuwentong-bayan ay nagsasaad ng hindi alam kung sino ang
taong orihinal na naglahad ng kuwento. Ito’y hindi nasusulat o nakasulat sapagkat ito
ay nagpasalin-salin lamang sa bibig ng marami. Walang tanging nagmamay-ari nito
kundi ang bayan.
Ang mga kuwentong-bayan ay nauuri ayon sa nilalaman at pamamaraan ng
pagkakalahad nito. Ang mga sumusunod ay iba’t ibang uri ng kuwentong-bayan.

Alamat o Mito

Ang alamat ay tumutukoy sa leyenda o legend sa Ingles, na ang ibig sabihin
ay isang uri ng kuwentong-bayan na nagsasalaysay tungkol sa pinagsimulan ng mga
bagay-bagay. Ito ay mga kuwento tungkol sa pinagmulan ng simula.
Ito’y karaniwang tungkol sa diyos o diyosa, bathala o mga anito. Kasama na
rin dito ang tungkol sa kanilang mga nilalang tulad ng kalikasan, langit, mundo at
mga unang tao. Kaugnay na rin dito ang tungkol sa pagsamba ng tao sa maylalang
Ito’y karaniwang tungkol sa diyos o diyosa, bathala o mga anito. Kasama na
rin dito ang tungkol sa kanilang mga nilalang tulad ng kalikasan, langit, mundo at
mga unang tao. Kaugnay na rin dito ang tungkol sa pagsamba ng tao sa maylalang
Ilan sa mga mito sa ating bansa ay patungkol sa pagsamba tulad nang ang
pagkaroon ng mga Bikolano na tinatawag na Gugurang, ang mga Ilokano naman ay
may Kabunian, ang mga Bilaan ay may Adwata, at ang mga Tagalog ay may Bathala.
Kung tungkol naman sa mga bayani, ang mga Bikolano ay may Handing, isang
magiting na bayaning pumatay ng higanteng ahas.

Makinig Tayo
Manghiram ng cassette tape sa inyong Instructional Manager at pakinggan ang
tape para sa modyul na ito. Una mong mapakinggan ang isang halimbawa ng Alamat o
Mito. Ito ay pinamagatang “Ang Araw at Gabi” at ang alamat na ito ay galing sa mga
Kapampangan.
Pagkatapos mong napakinggan ang tape, pindutin ang “pause” para samantalang
titigil muna ang tape. Ipagpatuloy mo ang pagbabasa ng modyul.
Nasiyahan ka ba sa iyong pakikinig? Kung ganoon, mabuti naman.

Subukan Natin Ito
Maglista ng mga limang alamat o mito na alam mo sa ibaba. Pagkatapos,
maghambingan kayo ng mga kasama mong mag-aaral. Kung meron siyang alam na
Alamat o Mito na hindi mo pa alam, pakiusapan mo siyang ikuwento niya ito sa iyo.
Ganoon din ang gagawin mo kung meron kang alam na hindi pa nila alam.
Naging masaya ba ang pagpapalitan ninyo ng kuwentuhan? Kung ganoon, mabuti
naman at nasiyahan kayo bukod sa may nadagdag pa sa iyong kaalaman. Ipagpatuloy
ang pagbasa ng modyul.

Ang pabula

Ang pabula ay unang naging tanyag sa Gresya (Greece) dahil sa mga kuwento ni
Aesop na taga-Gresya na tinaguriang Aesop’s Fable.
Ang pabula ay mga kuwentong-bayan na karaniwang isinasalaysay ng mga
magulang sa kanilang mga anak upang sila’y aliwin o pangaralan. Dahil mahihilig ang
mga bata sa mga hayop, ang mga tauhan sa kuwento ay pawang mga hayop. Ang mga
hayop ay ginagamit upang kumatawan sa mga katangian o pag-uugali ng tao.
Halimbawa ang ahas ay inihahalintulad sa isang taong taksil, ang unggoy o matsing sa
isang taong tuso, at ang pagong sa taong makupad. Sa mga kalikasan naman, ang rosas
ay kumakatawan sa babae o sa pag-ibig. Ang bubuyog sa isang mapaglarong manliligaw
at kung anu-ano pa.
mga bata sa mga hayop, ang mga tauhan sa kuwento ay pawang mga hayop. Ang mga
hayop ay ginagamit upang kumatawan sa mga katangian o pag-uugali ng tao.
Halimbawa ang ahas ay inihahalintulad sa isang taong taksil, ang unggoy o matsing sa
isang taong tuso, at ang pagong sa taong makupad. Sa mga kalikasan naman, ang rosas
ay kumakatawan sa babae o sa pag-ibig. Ang bubuyog sa isang mapaglarong manliligaw
at kung anu-ano pa.
Sa ganitong paglalahad, naiiwasan ang makasakit sa damdamin ng tao, sakali mang
may nakikinig na maaaring siya ang tinutukoy ng tema. Sabi nga sa isang salawikain:
“Bato, bato sa langit, ang tamaan ay huwag magagalit”. Sa mga panahong supil
ang pamamahayag, ang pabula ang mabisang sandata para maipahayag ang katiwalian at
mailantad ito sa mga kinauukulan.

Makinig Tayo
Sa bahaging ito, pindutin mo ang “pause” ng cassette player para ipagpatuloy mo
ang pakikinig sa tape. Ang papakinggan mo ngayon ay isang halimbawa ng pabula. Ito
ay pinamagatang “Ang Mag-asawang Daga”.
Nasiyahan ka ba sa iyong pakikinig? Kung ganoon, mabuti naman.

Ang Parabola

Ang parabola, tulad ng pabula ay masimbolo kaya malalim ang kahulugan nito na
dapat pag-isipan. Katulad rin sa alamat at pabula, ang parabola ay may mga taglay na
aral na nagsisilbing gabay sa ating buhay. Ang anyo nito ay tila kuwentong pambata sa
unang tingin dahil payak ang takbo ng banghay at mga karaniwang tao, hayop o mga
bagay lamang ang mga tauhan kaya ito ay kagiliw-giliw. Ito’y nababagay sa mga taong
may mga sariling isip nang magpasya gaya ng mga magulang at iba pang mga
nakatatanda para lalong lumawak ang kanilang pakikitungo sa kanilang sarili, kapwa,
lipunan at sa larangang kanilang kinabibilangan.

Subukan Natin Ito
Sa ibaba ay may halimbawa ng parabola. Basahing mabuti at subukan mong bigyan
ng kahulugan ito. Pagkatapos basahin, sagutan ang tanong at isulat ang iyong sagot sa
mga patlang na nakalaan.

Ang Don at ang Pulubi
May isang Don na nakadamit ng kulay-ubeng de ilo na nabubuhay arawaraw
sa karangyaan. Sa kanyang tarangkahan, nakahambalang ang isang pulubi,
si Lazarus. Kumikirot ang buong katawan ni Lazarus dahil tadtad siya ng sugat.
Kumakalam din ang kanyang sikmura dahil sa sobrang gutom. Nakatanghod
siya at tumatakam sa mga pagkaing nahuhulog mula sa mesa ng Don. Sa halip
na lapitan siya ng sinuman sa mga nagsisikain para bigyan siya ng pagkain, ang
lumapit sa kanya ay mga aso para dilaan ang kanyang mga sugat.
Dumating ang panahon, namatay ang pulubi. Kinuha siya ng mga anghel,
dinala siya’t iniluklok sa tabi ni Abraham. Gayundin ang Don, namatay at
inilibing. Sa impiyerno ito napunta at pinarusahan. Napatingala ang Don at
nakita sa malayo si Abraham katabi si Lazarus. Nanawagan ito: “Amang
Abraham, maawa kayo sa akin. Papuntahin ninyo rito si Lazarus para idawdaw
ang dulo ng kanyang daliri sa tubig nang malamigan naman ang dila ko. Hirap
na hirap na ako sa apoy na ito.”
“Anak, naaalala mo ba noong nabubuhay ka pa? Tinanggap mo nang lahat
ang mabubuting bagay, samantalang lahat ng masasaklap ay napunta kay
Lazarus. Kaya ngayon, sa kanya naman dapat ang paglingap, at sa iyo, ang
paghihirap. Isa pa, naging napakalaki na ng agwat natin, kaya mahirap nang
matawid mo pa ang layo mula riyan hanggang dito, dili kaya ay matawid
ninuman ito mula rito hanggang diyan,” ang sagot ni Abraham.

matawid mo pa ang layo mula riyan hanggang dito, dili kaya ay matawid
ninuman ito mula rito hanggang diyan,” ang sagot ni Abraham.
Tumugong muli si Abraham. “Naroroon si Moses at ang mga Propeta,
hayaan mong makinig sila sa kanila.”
“Hindi, Amang Abraham,” sabi pa ng Don. “Pag mula sa mga namatay na
ang pupunta sa kanila, tiyak magsisisi sila.”
“Bueno……” talima ni Abraham sa Don, “kung ayaw nilang makinig kay
Moses at sa mga Propeta, hindi rin sila makukumbinse kahit sa kaninumang
namatay pang ibabalik.” (Lukas 16: 19-31. Isina-Filipino ni Joey A.
Arrogante.)

Kahulugan ng Parabola:
Ipakita ang iyong mga sagot sa inyong Instructional Manager.
Ipagpatuloy ang pagbasa ng modyul para sa iyong karagdagang kaalaman.

Basahin Natin Ito
Mga Kuwentong Kababalaghan
Ito ay isa ring uri ng kuwentong bayan subalit ang kaibahan nito sa mga naunang
nabanggit, ito’y sadyang likhang-isip lamang o mula sa makislot na guni-guni ng
tagapagsalaysay. Ang kadalasang tema ng kuwentong ito ay tungkol sa mga
kababalaghan gaya ng mga maligno, duwende, multo, tikbalang, aswang at iba pa.
Kadalasan, walang naniniwala dito at karaniwang pinagkikibitang-balikat lamang ang
mga kuwentong ito.
Noong araw, ginagamit na panakot ito ng matatanda sa mga anak nilang matitigas
ang ulo. Sa panahon natin ngayong nabago nang lahat ang takbo ng buhay dahil sa pagunlad
ng agham at teknolokiya, ang mga kuwentong ito ay napapakinggan na sa mga
programa ng radyo, napapanood sa mga palabas sa telebisyon at pelikula at nababasa na
rin sa mga komiks.

Mga Kuwentong Katatawanan
Mga Palaisipan
Katulad ng bugtong, ang palaisipan ay pahulaang nagpapatalas ng isipan. Ang
kaibahan ng palaisipan sa bugtong ay hindi ito nakataludtod, walang sukat o tugma at
nakasulat sa anyong pakuwento. Ang mga pananalita ay malaya at ginagamit sa arawaraw,
at karaniwa’y nagtatapos sa isang tanong.
Ito’y parang isang sanayan ng mga tao noong araw sa larangan ng matematika at
lohika. Mapanghamon ito sa sensibilidad at kapasidad ng taong mag-isip. Noong
panahong nagdaan, karaniwan sa mga pagtitipun-tipon, inuman, lamayan o
pangkatuwaan man, hindi maaaring mawala ito sapagkat ito’y nagsilbing panukat ng
talino at pampasigla ng pulso.

Makinig Tayo
Ipagpatuloy mo ang pakikinig sa tape at mapapakinggan mo ang mga halimbawa ng
maikling kuwentong kababaghan, katatawanan, at palaisipan. Ang pamagat ng
kuwentong kababalaghan na iyong mapapakinggan ay “Isang Supot na Kamatayan”. Ang
pamagat ng kuwentong katatawanan na iyong papakinggan ay “Ang Bobong Prinsipe” at
ang pamagat ng kuwentong palaisipan na iyong papakinggan ay “Ang Tatlong Sabong”.

Nasiyahan ka ba sa iyong pakikinig? Marahil, alam mo na ngayon ang mga iba’t
ibang uri ng kuwentong-bayan. Ang isa pang anyo ng patuluyan ay ang maikling
kuwento. Ipagpatuloy mo ang pagbasa ng modyul at nang malaman mo ang bahagi at
sangkap o elemento ng maikling kwento.

Ang Maikling Kuwento

Ang maikling kuwento ay isang makabagong sangay ng panitikan na sadyang
kinakathang masining upang madaling pumasok sa isip at damdamin ng magbabasa ang
isang pangyayari sa buhay na inilalarawan sa kuwento.

Mga bahagi at sangkap o elemento ng maikling kuwento

Ang maikling kuwento ay may simula, gitna at katapusan. Sa simula
matatagpuan ang tatlong mahahalagang sangkap o elemento: ang tauhan na
ipinakikilala ayon sa kaanyuan o papel na gagampanan, halimbawa, ang bida at
kontrabida; ang tagpuan na pangyayarihan ng aksyon o insidente na naghahayag ng
panahon, halimbawa, kung tag-init, tag-ulan, oras at lugar, at ang sulyap sa suliranin, na
magpapahiwatig sa magiging problemang kakaharapin ng pangunahing tauhan o ng
tanging tauhan.
Sa gitna, tatlo rin ang sangkap. Ito ay ang sumusunod: ang saglit na kasiglahan,
na nagpapakita sa panandaliang pagtatagpo ng mga tauhang nasasangkot sa problema;
ang tunggalian na tahasan nang nagpapakita ng labanan o pakikibaka ng tanging tauhang
inilalahad at ito ay maaaring ang kanyang pakikipagtungali sa sarili, sa kapwa, sa
kalikasan; at ang kasukdulan, ang pinakamadulang bahagi ng kuwento kung saan iikot
ang kahihinatnan ng tanging tauhan, kung ito ay kasawian o tagumpay.
Sa gitna, tatlo rin ang sangkap. Ito ay ang sumusunod: ang saglit na kasiglahan,
na nagpapakita sa panandaliang pagtatagpo ng mga tauhang nasasangkot sa problema;
ang tunggalian na tahasan nang nagpapakita ng labanan o pakikibaka ng tanging tauhang
inilalahad at ito ay maaaring ang kanyang pakikipagtungali sa sarili, sa kapwa, sa
kalikasan; at ang kasukdulan, ang pinakamadulang bahagi ng kuwento kung saan iikot
ang kahihinatnan ng tanging tauhan, kung ito ay kasawian o tagumpay.
May mga ibang kuwento na hindi na winawakasan at wala ang dalawang huling
sangkap nito. Iniiwan na lamang itong bitin sa kasukdulan at hinahayaan na lamang ang
magbabasang humatol o magpasya sa dapat na kahinatnan nito. Mapaghamon ang
ganitong wakas sa isip ng mga mambabasa. Parang kabilang na rin sila sa mga saksi sa
kuwento.

Basahin at Pakinggan Natin
Basahin at pakinggan ang isang halimbawa ng maikling kuwento na isinabuod na.
Ito ay sinulat ni Macario Pineda noong 1933 at ang pamagat ay “Suyuan sa Tubigan”.
Ang kuwentong ito ay isang matapat na paglalarawan ng isang yugto sa buhay-bukid.
Dalawa ang maaaring ipagpapakahulugan sa pamagat: ang pagtutulungan ng mga
magsasaka sa pag-aararo at ang pagpapaligsahan ng dalawang binata sa iisang dalagang
kapwa nila iniibig.
Madaling-araw pa lamang ay papunta na sa tubigan sina Ka Albina, kasama
ang anak na dalagang si Nati at ang pamangking si Pilang. Sunung-sunong nila
ang mga matong ng kasangkapan at pagkain.
Habang daan, nakasabay nila sina Ka Ipyong, Pakito at Pastor na
nakasakay sa kalabaw dala ang kani-kaniyang araro. Habang naglalakad,
nagkakatuwaan sila at nagkakatuksuhan. Si Ore na kasama rin nila ay
nagpatihuli na parang may malalim na iniisip.
Nang marating nila ang tubigang aararuhin, may nadatnan na silang
nagtatrabaho. Ang iba naman ay katatapos lamang sa pagtilad at habang
nagpapahinga ay nagkakasarapan sa pagkukuwentuhan.
Habang abala sa pag-aayos ng mga kasangkapang gagamitin sina Nati at
Pilang, nandoon din si Pastor at nagpipilit na tumulong kay Pilang. Si Ore
naman ay mapapansing pinamumulhang pisngi. Inabutan ni Pilang si Pastor ng
kape ngunit sinamantala ito ng binatang sapupuhin ang kamay ng dalaga.
Walang kibong lumapit si Ore kay Nati at humingi ng kape at kamote. Walang
patlang ang sulyapan nina Nati at Ore habang nagkakainan. Si Pastor naman ay
laging nahuhuling nakatingin say Pilang.
Ganoon na nga ang nangyari. Lihim na nagkasubukan sa pag-aararo sina
Pastor at Ore. Pagpapakitang bilis sa pagbungkal ng lupa at gilas ng kalabaw.
Ipinanahimik lamang ito ng dalawang dalaga na alam na alam ang dahilan.
Nauna si Pastor, sumusunod lamang si Ore. Malaki na ang kanilang
naaararo ngunit patuloy pa rin sila. Mahina ang kalabaw ni Ore kaya nahuhuli,
samantalang magaling ang kalabaw ni Pastor kaya nangunguna. Hindi na
makahabol si Ore sa layo ni Pastor nang huminto na ang kalabaw niya sa
sobrang pagod.
Tinawag sila ni Ka Punso para kumain. Tumigil si Pastor. Kinalagan ang
kalabaw niya at sinabuyan ng tubig. Nakatawa itong lumapit sa mga kasama.
Samantalang si Ore ay hinimas-himas pa muna ang batok ng kanyang kalabaw
na bumubula ang bibig at abut-abot sa paghinga. Nilapitan siya ng isa sa mga
kasamahan at ipinagpatuloy ang ginagawa niya. Lumapit si Ore sa mga
kasamahang mapulang-mapula ang mukha at paulit-ulit na ikinukuskos ang mga
palad na malinis na naman sa pantalon at walang masabi kundi ang pag-aming
talagang makisig ang kalabaw ni Pastor.
Naupo si Ore ilang hakbang ang layo kina Nati at Pilang. Si Pastor ay
kumakain sa tabi ni Pilang. Nilapitan ni Pilang si Ore at dinulutan ng pagkain.
Naibsan ang pagod at hirap ni Ore.

Nagwakas ang kuwento sa pahiwatig na bagamat natalo ni Pastor si Ore sa pagaararo
ay natalo naman ni Ore si Pastor sa pag-ibig ni Pilang.

Nagustuhan mo ba ang buod ng maikling kuwento? Mabuti, kung ganoon.

Tandaan Natin

Ang anyong patuluyan ay isang uri ng panitikang Filipino. Inilalahad ito sa
pangkaraniwan at pang-araw-araw na pananalita hindi kagaya ng anyong patula na ang
daloy ng pinabubukal na kaisipan at damdamin ay madulas o tuluy-tuloy dahil may
bilang ang pantig ng mga salitang sasabihin at kailangang magkasing-tunog ang mga
dulo ng pantig. Sa anyong patuluyan, malaya kung lumabas sa bibig ang mga salita,
madulas, mabilis dahil hindi na kailangan pang pakaisipin o piliin ang mga salita para
pagandahin ang dating sa tenga. Madaling maintindihan at maunawaan ang mga
pangyayaring inilalahad sa anyong patuluyan.

Sa araling ito, napag-aralan mo ang mga sumusunod na anyong patuluyan:
1. kuwentong bayan
2. mulamat o mito
3. alamat
4. pabula
5. kuwentong kababalaghan
6. kuwentong katatawanan
7. palaisipan
8. maikling kuwento
Alamin Natin ang Iyong mga Natutuhan
Basahin mo ang mga sumusunod na anyong panitikang patuluyan. Tukuyin mo
kung ito ay kuwenong bayan, parabola, alamat, pabula o palaisipan Isulat ang iyong
sagot sa mga nakalaang patlang sa ibaba nito.

1. Ang Uwak na Nagpanggap
Isang uwak ang nakakita ng mga lagas na balahibo ng pabo sa lupa.
Pinagmasdan niya iyon at nasiyahan siya sa iba’t ibang kulay na
taglay niyon. At dahil sa sawa na siya sa pagiging isang itim na ibon, iyon
ay kanyang pinulot isa-isa at saka idinikit sa kanyang katawan.
Iyon lang at dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo
at nagpakilala bilang kauri nito.
Ngunit sadyang kilala ng mga pabo ang kanilang kauri, kaya naman
hindi rin nagtagal at nabisto ng mga ito ang pagkukunwari ng uwak. Dahil
dito, inalis ng mga pabo ang iba’t ibang kulay na balahibong nakadikit sa
katawan ng uwak. Pagkuwa’y pinagtutuka nila ito hanggang sa takot na
lumisan ang uwak.
Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri, hindi na rin siya
tinanggap ng mga ito. At sinabing, “Hindi namin kailangan ang isang tulad
mong walang pagmamahal sa sariling anyo!”

Anyo:

2. Noong unang panahon, ang pagkalikha ng langit at lupa ay lubhang
napakababa. Kung susukatin ay lagpas tao lamang ang taas mula sa lupa.
Magkaganoon man, hindi ito naging sagabal sa mga taong nabubuhay at
naninirahan sa daigdig. Malaya silang nakagagalaw at nakakikilos sa
anumang nais nilang gawin. Kadalasan pa ay ginagawa nilang lalagyan o
sabitan ang ulap ng iba nilang kagamitan at mga bagay-bagay na magaan
gaya ng suklay, kwintas, at iba pa. Noon din ay nagtatanim na at nag-aani
na ng palay at iba pang pananim ang mga tao. Dangat ang mga kagamitan
nila sa pag-aani ay halos ang kanilang mga bisig at kamay lamang. Ang iba
naman ay kagamitang yari sa bato at kahoy gaya ng araro na
ipinagbubungkal nila sa lupa at lusong na pinagbabayuhan nila ng palay
kapag naani na ito upang maging bigas at kanilang maisaing. Kalimitan
ang mga tao ay sabay-sabay kung mag-ani. Matapos nilang anihin ang
palay, ito’y kanilang babayuhin para maging bigas. Laging nagbabayo sa
pamamagitan ng lusong at halo. Ang lusong na ito ay yari sa bato o kahoy
na pabilog at sa gawing gitnang ibabaw nito ay may butas, kung saan
inilalagay ang palay para bayuhin sa pamamagitan ng halo. Sa tuwi raw
itinataas nila ang halo ay laging tinatamaan ang ulap ng langit. Parati na
lamang ganito sa tuwing mag-aani ang mga tao noon. Napansin na lamang
nila nang mga ilang araw, ang ulap ay unti-unti nang tumaas, hanggang sa
naging napakataas. Napaghinuha ng mga taong marahil iyon ay dahilan sa
kanilang ginagawang pagbabayo na parang nasaktan ito at nagalit kaya
tumaas nang halos wala nang makaabot. Napansin na lamang nila na kapag
gabi at nakalitaw ang mga bituin ay may hugis kwintas, suklay, at iba pa.
Naisip nilang iyon ang mga bagay na isinabit o inilagay nila sa ulap noong
ito ay mababa pa.

Anyo: _

3. Walang Malaking Nakapupuwing

Sa lumang simbahan, may nakatirang isang maya. Ito’y malayo sa
kabayanan. Ang pugad niya’y nababalot ng tuyong dahon at dayami.
Walang sinumang nakagagalaw nito sapagkat halos nasa tuktok na ito ng
kampanaryo. Kasama niya rito ang dalawang inakay.
Minsan sa paghahanap ng pagkain ay nakasalubong niya si Kalapati.
“Maghahanap ako ng pagkain baka nagugutom ang mga anak ko,” sabi ni Maya.
Niyaya ni Kalapati si Maya upang mamasyal sa may palayan at tiyak
daw na mayroong makukuhang pagkain doon.

“Kailangang makapitas ako ng marami para masiyahan naman ang
aking mga anak,” dagdag pa ni Maya.

“Kailangang makapitas ako ng marami para masiyahan naman ang
aking mga anak,” dagdag pa ni Maya.

“Kaya ko silang buhayin!” pagmamalaking tugon ni Maya.

At mabilis nang nagpatuloy sa paglipad si Maya. Naiwan si
Kalapating ngingiti-ngiti.

Dumating si Loro. “Mukhang panay ang drama mo at nag-iisa ka na
naman?”

“May naiisip lamang ako. Sino ang higit na makagagawa ng bagay na
maipagmamalaki sa ating lipunan, ang isang Maya o ang mga tulad nating
malalakas, malalaki, at matatalino?” tanong ni Kalapati.

“Ano naman ang magagawa ng Maya? Higit tayong makabuluhan!”
pagyayabang ni Loro.

Nawili sa pagkukuwento ang dalawa kaya hindi namalayan ang
pagdilim ng langit. Isang malakas na ulan ang bumagsak at nabasa sila
nang husto. Halos hindi magamit ang kanilang mga pakpak. Anupa’t gabi
na nang sapitin ni Kalapati ang kanyang tirahan. Gayon na lamang ang
kanyang gulat nang makita niya ang bunsong inakay na patay na dahil
nadaganan ng tabla na nalaglag mula sa nagibang bahay. Nabalitaan ni
Maya ang nangyari at dumalaw ito.

“Patawarin mo ako!” ang sabi ni Kalapati. “Ang akala ko, ang
malalaki ang higit na nakaaalam sa anumang bagay.”

Ang mukha ni Maya ay may halong lungkot at saya. “Nakatutuwa
naman at ikaw na rin ang nakatuklas ng iyong pagkakamali. Alam mo may
dahilan si Bathala sa paglalang sa ating lahat, malaki man o pangit,
maganda man o maliit, lahat tayo ay may kani-kaniyang ginagampanan
dito sa mundong ibabaw. Kung tayo ay magkakatulungan, higit tayong
maging makabuluhan.”

Anyo:

4. Ang Dakilang Piging
Isang mayaman ang naghanda ng isang dakilang piging. Marami

siyang inanyayahang mga panauhin. Sa oras ng piging, sinugo niya ang

kanyang utusan na puntahan ang mga inanyayahan at sabihing “Pumunta na

sila at handa na ang lahat.”


Ngunit pare-pareho silang lahat na nagsimulang gumawa ng mga
dahilan.

“Kabibili ko lang ng bukid. Kailangan kong puntahan at tingnan iyon.
Pagpaumanhin na kamo ako,” ang habilin naman ng isa pa.

“Kakakasal ko lang. Hindi ako makapupunta,” ang tanggi pa ng isa.

Bumalik sa pinaninilbihan ang utusan at iniulat ang mga ito sa
kanyang amo. Nagalit ang may papiging. Inutusan uli ang katulong.
“Madali ka… lumabas ka sa mga lansangan at mga eskinita sa bayan.
Dalhin mo rito ang mga mahihirap, ang mga lumpo, ang mga bulag, at ang
mga pilay.”

“Ginoo,” wika ng katulong, “natupad na po ang iniutos ninyo, pero
maluwag pa po.”

“Lumabas ka uli sa mga kalsada at sa mga daang-bukid. Papuntahin
mo rito ang bawat makita mong naglalakad para mapuno ang bahay.”
Madali pang utos ng amo sa utusan. “Sinasabi ko sa ‘yo, walang sinuman
sa mga taong kinumbida ang makatitikim sa piging.” (Lukas 14:15-25.
Isina-Filipino ni Joey A. Arrogante.)

Anyo:

5. Ang Mahiwagang Lampara

Noong unang panahon sa kagubatan ng Tabor, may tatlong
manlalakbay. Patungo silang Melbar. Doon sila pansamantalang
magtatrabaho para may maipantawid gutom ang kani-kaniyang pamilya.
Lakad sila nang lakad. Wala silang kamalay-malay na naliligaw na pala
sila. Dahil sa kalawakan at kasukalan ng gubat, hindi na nila natatandaan
ang daan patungo sa paroroonan nila. Sa paghahahanap nila sa daan, may
nakita silang lampara.

“Pwede nating gawing ilawan ito mamayang gabi,” sabi ng isa.
Nilinis nila ang lampara. Pinagkakaskas nila ito. Sa ‘di inaasahang
pangyayari, may biglang lumitaw na isang higanteng usok. Nag-anyo
itong malaking-malaking tao. Bilang pasasalamat sa kanyang paglaya,
pinangakuan sila nito ng gantimpala – tig-iisang kahilingan. Hiniling ng
una na siya’y makabalik sa kanila na marami ang dalang pera. Ito’y agad
na natupad. Ang pangalawa naman ay humiling para sa kanyang pamilya ng
masaganang bahay at buhay. Ito’y natupad din. Ang pangatlo ay biglang
nalungkot dahil nag-iisa na lamang siya sa gubat. Ano ang hihilingin niya
para maging masaya siya muli?

masaganang bahay at buhay. Ito’y natupad din. Ang pangatlo ay biglang
nalungkot dahil nag-iisa na lamang siya sa gubat. Ano ang hihilingin niya
para maging masaya siya muli?

Anyo: _

Ihambing ang iyong mga sagot sa Batayan sa Pagwawasto sa pahina 48. Kung
tamang lahat ang iyong mga sagot, magaling! Kung may mga mali, basahing muli ang
aralin at subukang sagutin uli ang mga tanong. Ipagpatuloy ang pagbabasa ng modyul.

ARALIN 4

a.Anyong Patanghal

Ngayon naman ay pag-aaralan mo ang tungkol sa nobela at sanaysay. Ang mga ito
ay bahagi ng panitikang Filipino na may anyong patuluyan. Pag-aaralan mo rin ang
anyong patanghal.


Alamin Natin


Ang nobela ay isang masining na sangay ng panitikan na naglalahad o naglalarawan
ng mga pangyayaring nagaganap sa buhay na umiikot ayon na rin sa mga karanasan ng
tao sa kanyang sarili at sa kanyang kapaligiran.

Ito’y tinatawag na kathangbuhay sa dahilang katha o likha ito ng manunulat at
buhay sapagkat ang mga kasaysayang inilalahad ay mga pangyayaring mamamasdan sa
pang-araw-araw na pamumuhay ng tao sa mundo. Sa nobela matutunghayan ang iba’t
ibang takbo ng buhay ng tao, halimbawa, kung papaano nabaliw ang isang ina dahil sa
pagkawala ng kanyang anak, kung papaano, sinuong ang hirap ng buhay sa lunsod ng
isang probinsyano para hanapin ang kanyang pinakamamahal, at iba pa.

Sa nobela, maraming pangyayari ang inilalahad, samantalang sa maikling kuwento,
iisang pangyayari lamang ang inilalahad. Pero ang mga bahagi, sangkap o elemento ng
nobela at maikling kuwento ay magkatulad. Parehong may balangkas ang maikling
kuwento at nobela. Dalawa ang maaaring maging balangkas. Ito ay ang linear o
kumbensyonal at circular o paikot-ikot.

Ang maikling kuwento o nobela ay may linear o kumbensyonal na balangkas kung
ito ay may kaayusang Simula-Gitna-Wakas. Ito ang karaniwang nakagawian ng mga
Filipinong manunulat. Sa balangkas na ito, kapag nabasa mo na ang simula, ang wakas
ay kadalasa’y madali nang mahulaan.

Circular naman o paikut-ikot ang balangkas ng isang kuwento o nobela kung
napag-iiba-iba ang kaayusan ng mga bahagi nito. Halimbawa, Gitna-Simula-Wakas o
kaya’y Wakas-Simula-Gitna, o iba pang ayos. Sa kaayusang ito, kung hindi gaano
bihasa ang mambabasa, malilito siya sapagkat hindi niya malaman kung saan ang
umpisa at dulo ng pangyayari.

Ang isang nobela ay may mga katangiang dapat taglayin. Ito ay ang mga
sumusunod:

1. Maliwanag at maayos na pagsulat ng mga tagpo at kaisipan.
2. Pagsaalang-alang ang kailangan na kaasalan.
3. Dapat ay kawili-wili at pumupukaw ito ng damdamin.
4. Pumupuna sa lahat ng larangan sa buhay, sa mga aspekto ng lipunan tulad ng
gobyerno at relihiyon.
5. Malikhain ito’t dapat maging maguniguning inilalahad.
6. Tumutukoy sa iisang ibig mangyari ang balangkas ng mga pangyayari.

Mga Uri ng Nobela

Ang mga uri ng nobela ay tulad din sa mga uri ng maikling kuwento. Ito ay ang
sumusunod: nobela ng tauhan, nobelang makabanghay, nobelang maromansa, nobelang
historikal, nobelang malayunin, at nobelang masining.

Sa nobela ng tauhan, binibigyang-diin ang mga pangangailangan, kalagayan, at
hangarin ng mga tauhan.

Sa nobelang makabanghay, ang nangingibabaw ay ang pagkakabalangkas ng mga
pangyayari o ang porma ng pagkakalahad ng kuwento.

Historikal o makasaysayan naman ang nobela kung ang layunin ng may-akda bukod
sa pag-uulat ng mahahalagang pangyayaring may kinalaman sa kasaysayan, ito’y
mapanuro ng kabutihang pambansa.

Masining ang nobela kung mahusay ang pagkakahanay ng mga pangyayari, buo ang
pagkakalarawan sa mga pagkatao ng mga tauhan na karaniwang umaantig sa damdamin
at kumikintal sa isipan ng mga mambabasa. Magagaling ang mga nobelang nabibilang
sa uring ito sapagkat hindi lamang ang paksa ang binibigyang-tangi, gayundin ang
kawalang-hanggan nito.

Malayunin ang nobela kung ang pinakamimithing layunin o simulain ng nobelista
ang pinahahalagahan o pinangingibabaw sa kuwento o sa tauhan. Ang mga layuning ito
ay higit sa buhay na kinalalagyan o sa bansang kinamumulatan.

Magbalik-aral Tayo

Sagutin ang mga sumusunod:

1. Ano ang kaibahan ng nobela sa maikling kuwento?
2. Saan magkapareho ang maikling kuwento at nobela?
3.Ihambing ang iyong mga sagot sa Batayan sa Pagwawasto.

Kung tamang lahat ang iyong sagot, magaling. Ipagpatuloy ang pagbasa ng modyul.

Alamin Natin

Ang sanaysay

Ang sanaysay ay isang uri ng panitikan na nasusulat sa anyong tuluyan na
karaniwang pumapaksa tungkol sa mga kaisipan at mga bagay-bagay na sadyang
kinapupulutan ng aral at aliw ng mga mambabasa. Kasama sa mga paksang naisusulat sa
sanaysay ang mga panlasa at hilig, reaksiyon at palagay, saloobin at paniniwala,
kalagayan at katauhan, karanasan at kaalaman ng bawat may akda.

Sa uring ito ng panitikan, mabibilang ang mga sulating pampahayagan (artikulo,
natatanging pilak o lathalain, tudling); ang mga akdang pandalub-aral (tesis,
disertasyon, diskurso o talumpati); at gayun din ang mga panunuring pampanitikan at
mga akdang pananaliksik.

May dalawang uri ang sanaysay: pormal at pamilyar o personal.

Ang sanaysay ay nasa uring pormal kung ito ay maimpormasyon. Ito ay naghahatid
o nagbibigay ng mahahalagang kaisipan o kaalaman sa pamamagitan ng makaagham at
lohikal na pagsasaayos ng mga materyales tungkol sa ikalilinaw ng paksang tinatalakay.
Ang mga salitang ginagamit ay pinipili kaya mabigat basahin. Mapitagan ang tono dahil
sa bukod sa ikatlong panauhan ang pananaw ay obhektibo o di-kumikiling sa damdamin
ng may-akda. Ang tema nito ay seryoso, maintelektuwal at walang halong pagbibiro.
Ang sanaysay ay nasa pamilyar o personal na anyo kung ito ay mapang-aliw –
nagbibigay-lugod sa pamamagitan ng pagtalakay sa mga paksaing karaniwan, pang-arawaraw
at personal. Ididiin dito ang mga bagay-bagay, mga karanasan at mga isyung bukod
sa kababakasan ng personalidad ng may-akda ay maaaring kasangkutan ng mambabasang
madla. Ang pananalita ay magaan, madaling maintindihan, nahahaluan pa minsan ng
kolokyal. Ang tono ng pananalita ay parang kaibigan lamang at ito’y ginagamitan ng
unang panauhan. Subhektibo rin ito sapagkat pumapanig sa damdamin at paniniwala ng
may-akda ang pananaw.

May nga katangiang dapat taglay ng isang manananaysay. Ito ay ang mga
sumusunod:

1. may mabilis na utak
2. sensitibo sa kapaligiran
3. may laging tugon at hinuha sa interes ng buhay, ng tao, at ng mga bagay-bagay
4. may kakayahang manuklas ng mga bagay-bagay na hindi nakikita ang panlabas
lamang
5. malikhain at orihinal sa isip at damdamin
6. may mapiling panlasa
7. may kalugurang mapagkakatiwalaan
8. may kabatiran sa mga kaalamang makabago hinggil sa makataong kapakanan
9. pamilyar sa mga mabubuting panitikan at iba pang sining

Makinig Tayo

Para sa iyong kaalaman, pakinggan sa tape ang isang halimbawa ng sanaysay. Ito ay
bahagi ng talupati ni Debbie Valencia, isang kasapi ng Women’s Committee of
Migrants’ Forum of the European Union, na binigkas niya noong Marso 1998 sa
Barcelona, Espanya bilang pagkilala sa Araw ng mga Kababaihan.

Naunawaan ba ninyo ang talumpati na inyong napakinggan? Kung ganoon, mabuti.

Mga Anyong Patanghal

Sa panahon natin ngayon ay mga anyong patanghal ay sadya nang nililikha at
pinagsasanayan muna bago itanghal sa mga lehitomong dulaan o treatro o tanghalan.
Maaari itong itanghal na patula ang diyalogo subalit upang maging katotohanan ang
panggagaya sa buhay, karaniwan nang naging anyong patuluyan ang diyalogo. Ito ay
para maging tapat sa pang-araw-araw na pamilyar o pormal ang usapan sa loob ng
sitwasyon. Maaari ring lagyan ang mga bahagi nito ng awitan at sayawan tulad ng
sarsuwela, o kaya nama’y maaari pa ring ipantomina gaya ng mga pagtatanghal na
isinasagawa ng PETA (Philippine Educational Theater Association).

Makinig Tayo

Bagamat ang anyong patanghal ay kailangang panonoorin sa entablado o tanghalan,
pakinggan na lang natin ang isang halimbawa ng anyong patanghal na pinamagatang
“Ninos Inocentes” isang dula-dulaang pamasko na sinulat ni Helen Arce noong 1988.
Habang tayoy nakikinig, palawakin natin ang ating imahinasyon at isiping pinapanood
natin sa entablo ang pangyayaari.

Nasiyahan ka ba sa iyong pakikinig? Kung ganoon, mabuti.

Ang nobela ay panitikang anyong patuluyan na naglalahad o naglalarawan ng
mga pangyayaring nagaganap sa buhay na umiikot ayon na rin sa mga
karanasan ng tao sa kanyang sarili at sa kanyang kapaligiran.

Ang nobela at maikling kuwento ay magkapareho, nagkaiba lamang sa dami ng
pangyayaring nilalahad. Sa maikling kuwento, iisang pangyayari lamang ang
inilalahad, samantalang sa nobela, maraming pangyayari ang inilalahad.

Ang sanaysay ay isang uri ng panitikang patuluyan na pumapaksa sa mga
kaisipan at mga bagay-bagay na sadyang pakapulutan ng aral at aliw ng
mambabasa. Kasama sa sanaysay ang mga sulating pahayagan, artikulo,
natatanging pilak o lathalain, tesis, disertasyon, talumpati, mapanuring
pampanitikan, at akdang pananaliksik.

Ang sanaysay ay maaaring pormal at pamilyar o personal.

Ang anyong pormal ay maimpormasyon, ang salitang ginagamit ay pinipili,
ang modo ay seryoso, maintelektuwal at walang halong biro.

Ang anyong personal o pamilyar ay mapang-aliw at nagbibigay-lugod sa
pamamagitan ng pagtalakay sa mga paksaing karaniwan, pang-araw-araw at
personal. Ang pananalita ay magaan, madaling maintindihan at parang
kaibigan lamang sapagkat ginagamitan ng unang panauhan.

Ang anyong patanghal ay maaaring nasa anyong patula o patuluyan ang mga
diyalogo. Ang panitikan sa patanghal na kaanyuan ay hindi naging ganap
hangga’t hindi ipinapalabas o isinasagawa sa tanghalan o dulaan.

Magbalik-Aral Tayo

Sagutin ang sumusunod:

1. Magbigay ng apat na halibawa ng sanaysay:
a)
b)
c)
d)

2. Magbigay ng tatlong katangian ng pormal o sersoyong sanaysay.
a)
b)
c)

3.
Magbigay ng tatlong katangian ng personal o pamilyar na sanaysay.
a)
b)
c)

4. Magbigay ng limang katangian ng dapat taglayin ng isang magaling na
manananaysay.
a)
b)
c)
d)
e)

Ihambing ang iyong sagot sa Batayan ng Pagwawasto.Kung tamang lahat ang iyong sagot,
magaling. Kung hindi naman, basahing muli ang araling ito.

Ngayon, tapos mo nang basahin ang modyul. Para lalo mong maunawaan ang mga
paksa sa modyul na ito, basahin ang susunod na maikling buod.


Ibuod Natin

Sa modyul na ito, napag-aralan mo ang mga sumusunod:

Ang panitikang Filipino ay napapangkat sa dalawang paraan ng pag-uuri –
ayon sa paghahalin at ayon sa anyo.

Batay sa paghahalin, ang panitikan ay pasalindila kung ito ay napaghalinhalin
sa pamamagitan ng bibig o dila. Ito’y nangyari noong unang
pahanong wala pang sistema ng pagsusulat.

Ang paghahalin ay naging pasalinsulat simula nang matuto na ng
alphabeto ang ating mga ninuno. Unang isinulat nila ang mga panitikang
Filipino sa mga balabak ng kahoy at mga dahun-dahon nito. Nang
dumating ang mga Espanyol, dala nila ang imprenta at naitala ang ilan sa
mga panitikan ngunit ang karamihan ay tuluyan nang nakalimutan.

Sa makabagong panahon ngayon at dahil sa pag-unlad ng kagamitang
elektroniko, ang paraan ng paghahalin ng panitikan ay unit-unting
nababago sa pamamagitan ng mga tape rekorder, VHS tape, at disk sa
komputer. Maaaring tawagin ang paraan ng paghahalin na ito na
pasalintroniko.

Ang panitikan ay nasa anyong patula kung ito ay saknungan na ang bawat
taludturan ay maaaring may bilang o sukat ang mga pantig at
magkasintunog o magkatugma ang pantig sa hulihan. Ang anyong patula
ay maaari rin namang maging malaya at wala ang mga katangiang unang
nabanggit.

Nasa anyong patuluyan naman ang panitikan kung ito ay patalata sa halip
na pataludtod ang porma at ang mga salitang gamit ay pangkaraniwan
lamang o sa pang-araw-araw na takbo.

Ang panitikan ay patanghal kung ito’y isinasadula at ipinapalabas sa
tanghalan o dulaan. Salitaan ang pagkakasatitik nito at ito’y may mga
yugto na binubuo ng tagpo.

Ang mga anyong patula ay may apat na uri: tulang pasalaysay; tulang paawit o
liriko; tulang dula o pantanghalan; at tulang patnigan.
- Ang mga uri ng tulang pasalaysay ay epiko, awit at kurido, at balad;
- Ang mga uri ng tulang paawit o liriko ay awiting bayan, soneto, elehiya,
dalit, pastoral at oda;
- Sa mga tulang dula o patanghal naman ay ang komedya, trahedya, parsa,
saynete at melodrama;
- Sa tulang patnigan naman ay ang karagatan, duplo at balagtasan.

Ang anyong patuluyan ay isang uri ng panitikang Filipino. Ito ay inilalahad sa
pangkaraniwan at pang-araw-araw na pananalita hindi kagaya ng anyong patula
na ang daloy ng pinabubukal na kaisipan at damdamin ay madulas o tuluytuloy
dahil may bilang ang pantig ng mga salitang sasabihin at kailangang
magkasing-tunog ang mga dulo ng pantig. Sa anyong patuluyan, malaya kung
lumabas sa bibig ang mga salita, madulas, mabilis dahil hindi na kailangan
pang pagkaisipin o pakapiliin ang mga salita para pagandahin ang dating sa
tenga. Madaling maintindihan at maunawaan ang mga pangyayaring inilalahad
sa anyong patuluyan.

Ang nobela ay panitikang anyong patuluyan na naglalahad o naglalarawan ng
mga pangyayaring nagaganap sa buhay na umiikot ayon na rin sa mga
karanasan ng tao sa kanyang sarili at sa kanyang kapaligiran.

Ang nobela at maikling kuwento ay magkapareho, nagkaiba lamang sa dami ng
pangyayaring nilalahad. Sa maikling kuwento, iisang pangyayari lamang ang
inilalahad, samantalang sa nobela, maraming pangyayari ang inilalahad.

Ang sanaysay ay isang uri ng panitikang patuluyan na pumapaksa sa mga
kaisipan at mga bagay-bagay na sadyang kapupulutan ng aral at aliw ng
mambabasa. Kasama sa sanaysay ang mga sulating pahayagan, artikulo,
natatanging pilak o lathalain, tesis, disertasyon, talumpati, mapanuring
pampanitikan, at akdang pananaliksik.

Ang sanaysay ay maaaring pormal o maanyo at pamilyar o personal.

Ang anyong pormal ay maimpormasyon, ang salitang ginagamit ay pinipili,
ang modo ay seryoso, maintelektuwal at walang halong biro.

Ang anyong personal o pamilyar ay mapang-aliw at nagbibigay-lugod sa
pamamagitan ng pagtalakay sa mga paksaing karaniwan, pang-araw-araw at
personal. Ang pananalita ay magaan, madaling maintindihan at parang
kaibigan lamang sapagkat ginagamitan ng unang panauhan.

Anu-ano ang mga Natutuhan Mo?

Basahin ang mga sumusunod na halimbawa ng mga anyo ng panitikang Filipino.
Kilalanin mo ang anyo ng bawat isa. Isulat sa patlang ang inyong sagot.

1. Ako’y Pilipino

Ako’y Pilipino. Sa isang lupang tahimik at sagana ay kumita ako ng
unang liwanag. Ang pinagmulan ko ay matandang salin ng mga unang lipi.
Ang nuno ng aking mga nuno ay katulad ng ibang nilikhang isinilang na
may taglay na sarili: may sariling datung iginagalang sa barangay; may
sariling anitong sinasamba sa pananampalataya; may sariling lipunan,
sining, kaugalian, at paniniwala. May sariling pamumuhay at sila’y
nakikipagkalakalan sa Hapon, Tsina, at sa mga pulong Malaya. Anupa’t
ako’y nagising sa kariwasaan, sa kapayapaan.

Anyo: _

2. Ang Laki sa Layaw ni Francisco Baltazar
Pag-ibig anaki’y aking nakilala,
Di dapat palakhin ang bata sa saya;
At sa katuwaa’y kapag namihasa,
Kung lumaki’y walang hihinting ginhawa.

Sapagka’t ang mundo’y bayan ng hinagpis,
Mamamaya’y sukat tibayan ang dibdib;
Lumaki sa tuwa’y walang pagtitiis….
Ano’ng ilalaban sa dahas ng sakit?

Anyo: _

3. Tradisyon

Ang pagsang-ayon ng kanyang ama sa hangarin ng mga bagong dating
ang siyang nagbunsod sa kanya para lumaban, sa kauna-unahang
pagkakataon.

“Intindihin n’yo sana ‘ko, ama, ang aking panig. Hindi nagiging
matatag ang pagsasamang sapilitan ang pagkakabuo.”

Ang mga mata ng kanyang ama ay waring nagbabaga na.

“Lapastangan!” bulyaw nito at nahagip nang makakapal na palad ang
kanyang pisngi. “Huwag mo kaming ilalagay sa kahihiyan. Ito’ng tandaan
mo, hindi mo mababali ang kaugaliang simula’t sapul ay ipinagalang na ng
ating lipi. Ang kasunduan ay kasunduan. Walang sinumang makakatinag.

Tandaan mo ‘yan!”

Ang salita ng kanyang ama ay makapangyarihan, hindi bilang haligi
ng tahanan, kundi bilang isang matatag ng Datu ng Balangay. Gusto
niyang ipaglaban ang kanyang karapatan.
Subalit namagitan ang kanyang ina. Niyakap at inilayo siya.

Anyo: _

4. Mirindal

Ika nga’y tumaba sa lamig at hirap,
Nakaluklok sa ilalim ng pergolang karton at yerong bulok,
Pinahinog ng mga tanghaling tapat,
Pinag-uban ng walang patawad na alikabok,
Ilan taon ko na siyang dinudungaw:
Kapiling ang mga nilagang mane, papaya’t lakatang
Di man makaakit sa maselang bangaw,
Gaya niyang laging nasa kapanahunan.
Iisang kimona ang bestido seremonyal
Parang sultanang buong tikas na pinamamayanihan
Ang lumalatag niyang katabaan.

Anyo: _

5. Karagatan

Dalaga:
“Ikaw nga ang unang napili ng Diyos
Sumisid sa singsing na aking hinulog
Subalit hindi upang siyang maging irog
Kundi idaan lang muna sa pagsubok.”

“Kaya’t sisirin mo ang tanong kong ito
At singsing kong ito ay nang maangkin mo
Sa singsing na linao at walang pabato
Turan mong simula at ang dulot nito.”

“Kaya’t sisirin mo ang tanong kong ito
At singsing kong ito ay nang maangkin mo
Sa singsing na linao at walang pabato
Turan mong simula at ang dulot nito.”

“Karagatang ito’y kahit na malalim
Pangangahasan kong aking lulusungin
Hustong bait ninyo ang titimbulanin
Na inaasahang sasagip sa akin.”

“Karagatan ito’y oo nga’t mababaw
Mahirap lusungin nang hindi maalam
Kaya kung sakaling ako’y masawi man
Kamay mong isasagip yaong hinihintay.”

Anyo:
Ihambing mo ang iyong sagot sa Batayan sa Pagwawasto.
Kung tamang lahat ang mga sagot mo, magaling. Kung hindi naman, basahing muli ang
mga bahaging hindi mo naunawaang mabuti. Sa pangalawang pagbabasa mo, tiyak
maging malinaw na sa iyo ang mga paksa ng modyul na ito.

A. Anu-ano na ang mga alam mo?
I.
1. Ang dalawang paraan ng pag-uuri ng panitikang Filipino ay
a) ayon sa paghahalin
b) ayon sa anyo
2. Ayon sa anyo, ang panitikan ay nahahati sa tatlong uri. Ito ay ang:
a) anyong patula
b) anyong patuluyan
k) anyong tanghalan
II.
1. a) tula
2. c) nobela
3. c) pabula
4. a) Noli Me Tangere
5) a) sanaysay
III.
1) anyo: tula
2) anyo: awiting bayan
3) maikling kuwento
4) sanaysay
5) dula

B. Aralin 1
Subukan Natin Ito
1. pasalindila
(Ang mga susunod ay halimbawang sagot lamang. Kung naiiba ang
iyong sagot, ipakita ito sa inyong Instructional Manager).
2. Ang mga Kastila ang nagdala ng imprenta dito sa ating bansa. Ang
imprenta ay mahalaga sa ating panitikan dahil sa pamamagitan ng
paglilimbag, ang ating panitikan ay napaparami at madaling naisasalin
sa iba’t ibang henerasyon.
3. Sa kasalukuyang panahon, iba’t ibang paraan ng paghahalin ang
nagagamit. Ang mga ito’y sa pamamagitan ng mga tape recorder,
video compact disk at computer disk. Makabubuti rin ito dahil sa
mas madaling maparami ang ating panitikan at mas matagal masira,
subalit nakasasama rin ito sa dahilang hindi natin gaanong magagamit
ang ating kakayahan sa pagbabasa.
video compact disk at computer disk. Makabubuti rin ito dahil sa
mas madaling maparami ang ating panitikan at mas matagal masira,
subalit nakasasama rin ito sa dahilang hindi natin gaanong magagamit
ang ating kakayahan sa pagbabasa.
1. Ang tatlong uri ng panitikan ayon sa anyo ay:
a. patula
b. patuluyan
c. patanghal
2. Ang kanilang pagkakaiba:
Ang anyong patula ay saknungan na ang bawat taludturan ay maaaring
may bilang o sukat at ang mga pantig ay magkakasintunog o may mga
magkakatugmang pantig sa hulihan. Maaari rin namang itong maging
malaya at mawala ang pantig na magkasintunog sa hulihan at ganoon din
ang bilang o sukat ng taludturan.
Ang anyong patuluyan naman ay tulad lamang sa pang-araw-araw na takbo
ng pagsasalita o mga kaisipan ang paglalahad. Sa halip na pasaknong ang
mga taludtod, ito ay patalata.
Ang panitikan ay nasa anyong patanghal kung ito’y isinasadula sa
entablado, sa treatro o sa daan o saanman. Ito’y maaaring patula o
patuluyan, dahil ang diyalogo nito ay nasusulat sa alinman sa dalawang
anyo ng panitikan.
Alamin Natin ang Iyong nga Natutuhan
1. pasalindila
2. balabak
3. Kastila
4. Pasalinsulat
5. Pasalintroniko
6. patuluyan
7. patanghal
8. patula
9. patuluyan
10. patanghal
C. Aralin 2
Magbalik-aral Tayo
1. g
2. a
3. e
4. d
5. c
6. b
Alamin Natin ang Iyong Natutunan
1. Ang mga sumusunod ang mga uri ng anyong patula
at ang iba pang mga uri sa bawat anyo nito.
a) tulang pasalaysay – ito ay naglalarawan ng mga tagpo o
pangyayaring mahahalaga sa buhay. Ito ay may tatlong uri: epiko,
awit at kurido, at balad.
b) tulang paawit at kurido ay may iba’t ibang uri rin. Ito ay ang awiting
bayan, soneto, elehiya, dalit, pastoral, at oda.
c) tulang dula o pantanghalan ay may limang uri – komedya,
melodrama, trahedya, parsa, at saynete
d) tulang patnigan ay may tatlong uri – karagatan, duplo at balagtasan.
2. Ang tulang pasalaysay ay may tatlong uri. Ito ay ang epiko, awit at
kurido, at balad. Ang epiko ay mahabang tula na inaawit o binibigkas at
nauukol ito sa kababalaghan at pagtatagumpay ng pangunahing tauhan
laban sa mga panganib at hamong kanyang nahaharap. Ang paksa sa awit
at kurido ay tungkol naman sa pagkamaginoo at pakikipagsapalaran ng
mga pangunahing tauhang reyna’t hari o prinsipe at prinsesa. Ang balad
naman ay tualng inaawit habang may nagsasayaw. Mayroon itong anim
hanggang walong pantig. Isang halimbawa nito ay ang balitaw.
3.
P1
A
S D2 SO3 4 N E T O
T A D
O E L5 EH I Y A
R I
A6 WI T I N G B A Y A N
L

D. Aralin 3
Alamin Natin ang Iyong mga Natutuhan
1. pabula
2. alamat
3. pabula
4. parabola
5. palaisipan
E. Aralin 4
Magbalik-aral Tayo
1. Ang kaibahan ng nobela sa maikling kuwento ay sa dami ng pangyayaring
inilalahad. Sa maikling kuwento, isang pangyayari lamang ang inilalahad,
samantalang sa nobela, maraming pangyayari ang inilalahad.
2. Sa lahat ng katangian, magkapareho na sila. Pareho silang may
balangkas, may simula, gitna, at wakas.
3. Ang mga uri ng nobela ay nobela ng tauhan, nobelang makabanghay,
nobelang historikal o makasaysayan, nobelang malayunin, at nobelang
masining.

Magbalik-aral Tayo
1. Halimbawa ng sanaysay:
- sulating pampahayagan: artikulo, natatanging pilak o lathalain, tudling
- akdang pandalub-aral: tesis, disertasyon, diskuro o talumpati
- pamanuring pampanitikan
- akdang pananaliksik
2. Katangian ng pormal o seryosong sanaysay:
- maimpormasyon
- naghahatid o nagbibigay ng mahahalagang kaisipan o kaalaman sa
pamamagitan ng maagham at lohikal na pagsasaayos ng mga
materyales tungo sa ikalilinaw ng paksang tinatalakay
- mga salitang ginagamit ay piling-pili
- ikatlong panauhan ang pananaw na ginagamit
- obhektibo o walang kinikilingan ang may-akda
- ang modo ay seryoso, maintelektwal at walang halong biro
3. Katangian ng pamilyar o personal na sanaysay
- mapang-aliw
- ang pananalita ay magaan at madaling maintindihan
- ang tono ng pananalita ay parang kaibigan lamang dahil sa ang
ginagamit na pananaw ng may-akda ay unang panauhan
- subhektibo at may pinapanigang damdamin o paniniwala ang
may akda
4. Katangiang dapat taglayin ng isang magaling na manananaysay
- may mabilis na utak
- sensitibo sa kapaligiran
- laging may tugon o hinuha sa interes ng buhay, tao, at mga
bagay-bagay
- may kakayahang manuklas ng mga bagay-bagay at hindi nakikita
ang panlabas lamang
- malikhain at orihinal sa isip at damdamin
- may mapiling panlasa
- mapagkakatiwalaan
- may kabatiran sa mga kaalamang makabago hinggil sa
makataong kapakanan
- pamilyar sa mga mabubuting panitikan at iba pang sining

F. Anu-ano ang mga Natutunan Mo?
1. Sanaysay – ito’y tungkol sa pagiging Pilipino at ang pinagmulan nito
2. tulang pasalaysay –awit – Ito’y tungkol sa pagpapalaki sa bata.
Kung ang bata raw ay pinalaki sa layaw, hindi ito lalaking may
responsibilidad. Kaunting hirap lang ay susuko na ito.
3. maikling katha – Ito’y ay tungkol sa tradisyong gusto na sanang
suwayin ng pangunahing tauhan.
4. Tulang liriko – elehiya – Ito ay tungkol sa isang maggiginatan at ang
paghihintay ng may-akda sa dala nitong mga mirindal tuwing alas
tres ng hapon
5. tulang patnigan – karagatan – Ipinasisid ng dalaga ang kanyang
sinsing na inihulog sa karagatan. Ang binata naman ay handang
suungin ang panganib upang makuha ang sinsing at ang matamis na
oo ng dalaga


URLs:
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.